Van een paar enthousiaste sporters en een bevlogen onderwijzer tot een landelijke sportbond met een rijke geschiedenis. In 2026 bestaat de KNDSB (Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond) 100 jaar. Een mooi moment om terug te kijken. Want hoe is de Nederlandse dovensport eigenlijk ontstaan?

Dovensport was er al vóórdat de KNDSB bestond

Wie denkt dat de dovensport in Nederland pas in 1926 begon, heeft het mis. Al in 1912 werd in Amsterdam de eerste dovenvoetbalvereniging opgericht: Guyot. Kort daarna volgde de Rotterdamse vereniging Hirsch. Tussen 1913 en 1916 speelden de twee clubs wedstrijden tegen elkaar.

In de jaren daarna ontstonden verschillende nieuwe verenigingen voor dove (denk)sporters. Zo werd in 1921 in Amsterdam een dovenschaakclub opgericht: Tot Ons Genoegen – de oudste nog actieve dovensportorganisatie in Nederland. Een jaar later volgde de Rotterdamse dovenschool met de sportvereniging IDOR (Inrichting voor Doven Onderwijs te Rotterdam), en in 1923 kwam de ADSV (Amsterdamse Doven Sport Vereniging) erbij.

Foto: Schoolelftal IDOR in 1920

Een onderwijzer met een groot idee

In Rotterdam was iemand ondertussen druk bezig om sport voor doven op de kaart te zetten: Gerard Koudijs, onderwijzer aan de Rotterdamse dovenschool. Hij volgde met belangstelling de ontwikkelingen op het gebied van dovensport in het buitenland.

In augustus 1924 vonden in Parijs de allereerste Internationale Spelen voor Doven plaats. Bijna 150 dove sporters uit negen landen deden mee aan atletiek, voetbal, wielrennen, tennis, schieten en zwemmen/duiken. Deze Spelen zouden later bekend worden als de eerste Deaflympics.

Ook Nederland stuurde een delegatie: tien mannen en één vrouw. En die deden het bepaald niet slecht. Negen van de elf Nederlandse deelnemers kwamen met een medaille naar huis.

Foto: Internationale Spelen voor Doven in 1924 met Heiny van der Heijden (gouden medaillewinnares) in gestreepte badjas

Koudijs was zo enthousiast over de Spelen in Parijs dat hij Nederland kandidaat stelde om de volgende editie te organiseren. Rotterdam moest de gaststad worden. Maar er was één probleem: Nederland had nog geen nationale dovensportbond en dat was vereist.

Eerst een bond, dan pas de Spelen

Op 28 december 1924 werd daarom de Nederlandse Doven Sport Bond (NDSB) opgericht. Een paar maanden later, op 13 april, vond de allereerste officiële dovenwedstrijd plaats: een voetbalduel tussen IDOR en ADSV, gewonnen door IDOR met 2–0. Kort daarna volgde de eerste interland tegen België in Antwerpen; deze wedstrijd eindigde gelijk met 2–2.

Maar de internationale sportfederatie CISS was streng: voor officiële erkenning van de bond waren ook nog duidelijke statuten en reglementen nodig. Daarom werd de bond van 1924 tot begin 1926 ontbonden.

Na een periode van stilstand kwam de organisatie in 1926 dankzij de inzet van Leen Dronkers echt op gang. Op 4 april van dat jaar kwamen de oprichters van de bond bijeen in de bovenzaal van Café Centraal aan het Hofplein in Rotterdam. Daar werd het eerste bestuur gekozen, met Aaron Zegerius als voorzitter, Leen Dronkers als secretaris en Henk Nederlof als penningmeester. En zo werd de definitieve basis gelegd voor de KNDSB.

Van Rotterdam naar Amsterdam

De nieuwe bond kreeg al snel een grote uitdaging voor de kiezen: de organisatie van de ‘Internationale Sportspelen voor Dooven’ in 1928. Deze Spelen zouden oorspronkelijk in Rotterdam plaatsvinden, maar Amsterdam bleek praktischer. Daar waren de Olympische sportfaciliteiten beschikbaar en werkten de gemeente Amsterdam en het Nederlands Olympisch Comité mee.

Afbeelding: Poster van de ‘Internationale Sportspelen voor Dooven’ in Amsterdam in 1928 

Dat was voor de piepjonge Nederlandse dovensportbond een enorme stap: van kleine onderlinge wedstrijden naar een internationaal sportevenement. Maar liefst 200 sporters uit tien landen namen deel aan vijf sporttakken: atletiek, zwemmen en schoonspringen, tennis, wielrennen en voetbal.

Georganiseerde sportbeweging

De succesvolle organisatie van de Spelen was een belangrijk moment in de geschiedenis van de Nederlandse dovengemeenschap. Dovensport kreeg hierdoor een veel stevigere plek binnen de Nederlandse sportwereld. Wat ooit begon met een paar verenigingen en enthousiaste sporters was uitgegroeid tot een georganiseerde sportbeweging met internationale contacten.

De geschiedenis kende ook moeilijke periodes. De Tweede Wereldoorlog liet diepe sporen na in de dovengemeenschap en binnen de KNDSB. Toch bleef de bond bestaan. De inzet van verschillende bestuurders en vrijwilligers hielp de organisatie door deze zware jaren heen.

En het verhaal heeft nog een gouden randje. In 1951 kreeg de bond het predicaat Koninklijk. De NDSB werd daarmee de Koninklijke Nederlandse Doven Sport Bond: KNDSB.

100 jaar later

Een eeuw na die historische vergadering in Café Centraal ziet de dovensport er natuurlijk heel anders uit. Er is meer aandacht voor talentontwikkeling en topsport. Bovendien kunnen dove en slechthorende sporters tegenwoordig uitkomen in veel verschillende sporten, van atletiek en zwemmen tot judo, golf, wielrennen, futsal en volleybal.

Maar één ding is hetzelfde gebleven: sport brengt mensen bij elkaar. Het geeft plezier, zelfvertrouwen en de kans om talenten te ontdekken en te ontwikkelen. En misschien wel het belangrijkste: het laat zien wat er allemaal wél kan.

Help de KNDSB de volgende 100 jaar in!

100 jaar KNDSB is daarom meer dan alleen een bijzondere mijlpaal. Het is een ode aan alle sporters, vrijwilligers en bestuurders die de afgelopen eeuw de dovensport hebben opgebouwd. En vooral een uitnodiging om samen de volgende 100 jaar tegemoet te gaan.

Op 23 oktober viert de KNDSB 100 jaar dovensport in Nederland. Ze willen er een onvergetelijke jubileumdag van maken én tegelijk investeren in de toekomst van de dovensport. Daarom zoeken ze bedrijven, organisaties en partners die hieraan bij willen dragen.

Meer weten over sponsormogelijkheden? Neem dan contact op met het bondsbureau via office@kndsb.nl.